Romeo i Julia według Łodzi Kaliskiej czyli krótka historia miłości
3.10 – 25.10.2026
Galeria Wschodnia, 90-272 Łódź, ul. Wschodnia 29/3
autorzy wystawy:
Łódź Kaliska: Marek Janiak, Adam Rzepecki, Andrzej Świetlik
współpraca komputerowa: Karol Janiak, Karol Wysznacki
kurator wystawy: Marek Janiak

 

Wystawa „Makbet Szekspira” Łodzi Kaliskiej skupia się na podstawowym problemie dramatu, mianowicie na fatalnych, destrukcyjnych i wrogich konsekwencjach rozbudzonych ambicji. Ambicję zazwyczaj postrzegamy jako pozytywny czynnik rozwojowy, jednak w niektórych sytuacjach może ona prowadzić do zła. Dla Łodzi Kaliskiej właśnie ten aspekt dramatu Szekspira okazał się najistotniejszy.

Cała konstrukcja wystawy opiera się na fotografiach zainscenizowanych jako wybrane, kluczowe sceny i wydarzenia z dramatu Szekspira. Są wśród nich takie momenty, jak przepowiednie czarownic, nakłanianie Makbeta do zbrodni przez Lady Makbet oraz kolejne wydarzenia prowadzące aż do finałowych scen dramatu.

Ważny dla całego projektu jest również związek pomiędzy fotografią i obrazem ilustrującym sceny odgrywane przez Łódź Kaliską a literaturą. Stąd liczne cytaty pojawiające się na zdjęciach. Są one opatrzone informacjami o tym, z której sceny pochodzą oraz z jakiego tłumaczenia zostały zaczerpnięte. Podczas realizacji projektu „Makbet” zastanowiło nas bowiem, jak wiele zależy od tłumacza. W literaturze, podobnie jak w fotografii, bardzo wiele zależy od autora interpretacji tłumacza lub fotografa. Każda inscenizacja ma swój tytuł oraz wydobyty z tekstu najważniejszy dla niej cytat.

Relacja między słowem a obrazem jest tutaj niezwykle istotna, choć jednocześnie trudna do prześledzenia, ponieważ tekstów jest bardzo dużo i wymagają one uważnej lektury. Jednak, w przeciwieństwie do wielu realizacji konceptualnych, relacja między tekstem a obrazem nie ma tu charakteru strukturalnego. Jest ona bardziej literacka.

Podstawowemu, opisanemu wyżej trzonowi prac – fotoinscenizacjom z nałożonymi na nie tekstami cytatów towarzyszą zestawy prac indywidualnych Janiaka, Rzepeckiego i Świetlika, komentujące w gruncie rzeczy bezsilność jednostki ludzkiej wobec rangi i ciężaru problemów poruszonych w „Makbecie”.

Janiak posługuje się stylistyką Roya Lichtensteina, czyli uproszczonym, komiksowo – popartowskim rysunkiem, ukazując trzy sceny przerysowane ze zdjęć. W dymkach dialogowych miesza poważne, a nawet dramatyczne sentencje z komicznymi, wręcz trywialnymi wypowiedziami. Stawia tym samym tezę, że odbiorca jest zawsze skazany na zbudowanie własnej hierarchii wartości i nie wyręczy go w tym nawet Szekspir, a także że kulturowa trywialność funkcjonuje w tym samym obszarze co patos monumentalnej powagi.

Rzepecki ilustruje wybrane przez siebie cytaty ekspresyjnym malarstwem, niemal nawiązującym do action painting, i w efekcie również stawia odbiorcę wobec konieczności dokonywania własnych wyborów interpretacyjnych.

Świetlik, realizując portrety potrójne – co wydaje się naturalne w przypadku tak znakomitego portrecisty – odwołał się do cytatu: „Knowań umysłu nie odczytasz z twarzy”. Rzeczywiście, uzbrojeni w tę sugestię, patrząc na zdjęcia, przyznajemy autorowi rację. Dlaczego jednak trzy osoby na wspólnym portrecie? To pozostanie tajemnicą Świetlika.

Na koniec warto sformułować pewną konkluzję. Wycinki tekstu Szekspira, nałożone na inscenizacje fotograficzne, tworzą absurdalną kompozycję, pozorując współpracę z układem obrazu, choć ich sens pozostaje w nieustannym dialogu z fotografią. Przekaz staje się tak zagęszczony, że aby go prześledzić, należałoby dysponować krzesłem jak w bibliotece oraz dużą ilością czasu. Na to jednak niewielu może sobie pozwolić. Jest to celowe wpędzanie odbiorcy w kłopot. Kłopot ten ma zrodzić w nim niecierpliwość oraz skłonić do przyznania się do powierzchowności i pośpiechu, czyli do „bylejakości” odbioru kultury. To właśnie ilustracja bezsilności artysty wobec „wszystkiego”.

Więc po co ta sztuka? I po co literatura?

Marek Janiak